Netcongestie en het slim verdelen van schaarste
Veel regio’s bevinden zich in 'fase 1' netcongestie, maar 'fase 2', waarbij individuele huishoudens niet meer kunnen worden aangesloten, komt snel dichterbij. Dat vraagt om keuzes: wachten tot de schaarste ons dwingt, of nu al energie slimmer verdelen? Daarom is er behoefte aan meer experimenteerruimte en het vroegtijdig koppelen van gebruik en opwek. Corporaties en ontwikkelpartijen willen hier in toenemende mate aan meewerken.
Netbewust bouwen als nieuw normaal
Lennart liet zien dat netbewust bouwen een structurele ontwerpkeuze wordt. Dat betekent dat energie, woningbouw, mobiliteit en voorzieningen niet langer los van elkaar ontwikkeld kunnen worden. Gebouwniveau en gebiedsniveau moeten in samenhang worden ontworpen, denk aan: verlagen van verbruik (isolatie, oriëntatie); buffering en slimme installaties; collectieve energievoorzieningen en het reserveren van ruimte voor infrastructuur. In de sessie kwamen verschillende voorbeelden voorbij; variërend van gebouwontwerp tot gebiedsontwikkeling en slimme sturing.
Multidisciplinair werken en nieuwe zekerheden
De ruimtelijke en energievoorzieningsopgaven raken steeds meer met elkaar verweven. Transities in bouw, ruimtelijke ordening en energie ontmoeten elkaar in dezelfde buurten en wijken en vragen om nieuwe vormen van samenwerking. Omdat woningbouw en energie-infrastructuur lange doorlooptijden hebben, zijn nieuwe zekerheden nodig: tijdige reservering van capaciteit, betere afstemming in het planningsproces en een duidelijke rolverdeling tussen gemeenten, provincies en netwerkbedrijven. Het meenemen van energie in het ontwerp- en besluitvormingsproces wordt een randvoorwaarde, niet iets wat achteraf nog geregeld moet worden.
Integraal plannen: woningbouw, energie en infrastructuur dichter bij elkaar
De noodzaak om planningen van woningbouw, energie-infrastructuur en mobiliteit veel dichter op elkaar af te stemmen werd door Lennart benadrukt. Onzekerheden in beide domeinen moeten expliciet worden meegenomen. Het gaat om integraal programmeren in plaats van versnipperde besluitvorming. Hierbij helpt het om op alle niveaus (gebouw, straat, wijk) ontwerpkeuzes te maken die bijdragen aan lagere pieken op het net. Netbewust bouwen bij nieuwbouw is hierin een eerste stap; op termijn kan dit ook richting bestaande bouw meer ruimte creëren op het netwerk.
Oplossingsrichtingen en prikkels
In de sessie kwamen verschillende oplossingsrichtingen aan bod, zoals:
- Ontwerp van gebieden en gebouwen met energie als uitgangspunt;
- Collectieve energievoorzieningen slim sturen;
- Tijdig ruimte reserveren voor infrastructuur;
- Fasering en schuiven binnen bouwopgaven;
- Netbewust bouwen en energieplanologie inzetten als instrument;
- Prijsdifferentiatie in transportkosten om piekbelasting minder aantrekkelijk te maken.
Wat kan je als gemeente of provincie doen?
Concreet betekent dat gemeenten of provincies aan de slag kunnen met instructieregels voor netbewuste nieuwbouw bij vergunningverlening. Ook eisen die worden gesteld aan nieuwbouw kunnen worden aangepast. En zorg dat je een goed beeld hebt van de bouwplannen aan de ene kant, en de specifieke congestieproblemen die op de loer liggen, aan de andere kant.
Conclusie
- Netcongestie beweegt richting 'fase 2', waardoor vroegtijdige sturing cruciaal wordt om woningbouw en opwek mogelijk te houden. Netbewust bouwen vraagt om integrale keuzes op gebieds- en gebouwniveau, waarin energie, mobiliteit en woningbouw samen worden ontworpen.
- Nieuwe zekerheden in het planningsproces (zoals tijdige reservering van capaciteit en energie vroeg in het ontwerp meenemen) worden steeds belangrijker.
- Ontwerpmaatregelen, collectieve systemen en slim ingerichte infrastructuur bieden concrete kansen om pieken te verlagen en ruimte op het netwerk te creëren.
- Als lokale overheid kan je concreet aan de slag met nieuwe instructieregels en aanpassen van eisen aan nieuwbouw. Maar bovenal: zorg dat je een goed beeld hebt van een project en de mogelijke congestie.